Iedere opvoeding kent hoogte en dieptepunten en brengt de nodige uitdaging met zich mee. Wat gebeurt er wanneer het leven ons confronteert met de dood? Rouw staat altijd aan, en het opvoeden van kinderen in een wereld waarin leven en dood hand in hand gaan, brengt unieke uitdagingen met zich mee. Hoe kunnen we onze kinderen begeleiden terwijl we zelf rouwen? Hier zijn enkele tips om te navigeren door deze complexe en gevoelige reis.

Wees eerlijk over emoties

Kinderen zijn vaak meer veerkrachtig dan we denken, maar ze zijn ook gevoelig voor de emoties van hun ouders. Wees eerlijk over je eigen gevoelens van verdriet, boosheid en verwarring. Laat zien dat het normaal is om te rouwen en moedig je kinderen aan om hun eigen gevoelens te uiten. Ook belangrijk: Ondertitel de emoties van je kinderen. Vaak weten kinderen niet wat ze voelen en zijn ze op zoek naar de juiste woorden om dat te omschrijven.

Creëer een veilige ruimte voor gesprekken

Open communicatie is essentieel als het gaat om rouw. Creëer een veilige ruimte waarin je kinderen zich vrij voelen om vragen te stellen, hun gevoelens te uiten en herinneringen te delen. Luister actief naar wat ze te zeggen hebben, om te begrijpen, niet om het op te willen lossen. En wees geduldig terwijl ze hun gedachten en emoties verwerken.

Leer van het leven en de dood

Hoewel de dood vaak gepaard gaat met verdriet en verlies, biedt het ook waardevolle lessen over het leven. Gebruik deze momenten als kansen om met je kinderen te praten over de waarde van het leven, het belang van liefde en verbinding, en het belang van het koesteren van kostbare momenten samen.

Houd herinneringen levend

Herinneringen zijn een krachtig hulpmiddel bij het omgaan met verlies. Moedig je kinderen aan om herinneringen te delen aan degenen die ze hebben verloren. Dit kan variëren van het delen van grappige verhalen tot het samen bekijken van fotoalbums. Het vieren van herinneringen helpt om de band met dierbaren levend te houden, zelfs nadat ze zijn overleden.

Zoek steun

Rouwen is een individuele reis, maar dat betekent niet dat je het alleen hoeft te doen. Zoek steun bij vrienden, familie, therapeuten of ondersteuningsgroepen. Het delen van je verdriet en het vinden van anderen die soortgelijke ervaringen hebben gehad, kan helend zijn voor zowel jou als je kinderen.

De dood hoort bij het leven

Opvoeden met leven en dood is een complexe en uitdagende taak, maar het biedt ook kansen voor groei, begrip en verbinding. Door eerlijkheid, openheid en liefde te tonen, kunnen we onze kinderen helpen om veerkrachtig te zijn in periodes van rouw en verlies en hen leren om het leven te omarmen. En kom je er zelf niet uit? Neem dan gerust contact met mij op. Dan kijken we samen of begeleiding van De Kinderhoeksteen jullie kan helpen om een stapje verder te komen.

Een van de meest uitdagende aspecten van het ouderschap is het omgaan met de moeilijke vragen die kinderen stellen. Een vraag die vaak naar voren komt en die ons als ouders soms met een brok in de keel achterlaat, is: “Doet doodgaan pijn?” Het beantwoorden van deze vraag kan een emotionele achtbaan zijn, maar het is belangrijk om eerlijk en begripvol te zijn terwijl we onze kinderen helpen een beter begrip van de dood te ontwikkelen.

Wees eerlijk, maar eenvoudig

Kinderen hebben recht op eerlijke antwoorden, maar ze hebben ook behoefte aan informatie die past bij hun leeftijd en begripsniveau. Gebruik eenvoudige bewoordingen en vermijd te veel details die ze mogelijk niet kunnen begrijpen.

Wat is pijn?

Voordat we de vraag beantwoorden, is het nuttig om het concept van pijn uit te leggen aan onze kinderen. We kunnen voorbeelden gebruiken van kleine pijntjes die ze hebben ervaren, zoals het stoten van hun teen of het hebben van een kiespijn. Leg uit dat wanneer mensen doodgaan, hun lichaam stopt met werken. Hierdoor voelen ze geen pijn meer. Leg uit dat als iemand ziek of gewond is voordat ze sterven, ze misschien wel pijn hebben gehad voordat ze overleden zijn, maar dat ze zich nu niet meer ongemakkelijk voelen.

Alle emoties mogen er zijn

Herinner je kind eraan dat het normaal is om verdrietig te zijn als we afscheid moeten nemen van iemand van wie we houden. Moedig hen aan om hun gevoelens te uiten en laat hen weten dat ze altijd met jou kunnen praten als ze vragen hebben of zich verdrietig voelen. Ook jij als ouder mag emoties laten zien. Zo leer je je kinderen dat ze deze niet weg hoeven te stoppen. Als je daarbij ook kunt laten zien of benoemen hoe jij jezelf weer reguleert en kalmeert, kunnen ze daar ook weer van leren.

Geef je kinderen, na het beantwoorden van de vraag, tijd en ruimte om meer vragen te stellen als ze die hebben. Het kan zijn dat ze later nog vragen hebben naarmate ze meer over het onderwerp nadenken, dus wees geduldig en begripvol.

Vind de weg in het land van rouw

Het beantwoorden van vragen over de dood kan voor ons als ouders net zo moeilijk zijn als voor onze kinderen om ze te stellen. Maar door eerlijkheid, begrip en openheid te tonen, kunnen we onze kinderen helpen deze moeilijke concepten te begrijpen en hen troost bieden in tijden van verdriet. Is rouw een heel actueel onderwerp in jullie gezin en kom je er samen even niet uit? Dan is het ook helemaal ok om hulp te vragen. Dat kan in je sociale netwerk zijn of bij een professional. Als rouw- en verliesbegeleider loop ik graag een tijdje met jullie mee om de weg te vinden in het land van rouw. Heb je daar behoefte aan? Neem dan vrijblijvend contact op om te kijken wat ik voor jullie kan betekenen.

Soms gebeuren er dingen in het leven die ons diep raken, zoals het verlies van een kind, ouder of partner. En als dat verdriet ons overspoelt, voelt het soms alsof we de grip op de realiteit verliezen. Maar weet je, het is helemaal oké om je zo te voelen. Rouwen is eigenlijk een heel normale reactie als we iemand missen die voor ons heel belangrijk is.

Chaos aan emoties

Als je een dierbare verliest, komt er een chaos aan emoties op je af. Het verdriet van hun afwezigheid, de leegte die ze achterlaten, en soms zelfs het gevoel dat je de controle verliest over alles. En dan kun je jezelf afvragen: “Ben ik gek aan het worden?” Het antwoord is nee. Het is niet raar om verdrietig, energieloos, vermoeid of boos te zijn na het verlies van iemand van wie je houdt. Het laat juist zien hoeveel je om die persoon geeft.

Rouw volgt geen vast patroon

Belangrijk is dat je jezelf toestaat om te voelen wat je voelt en dit niet veroordeelt. Rouwen volgt geen vast patroon; het gaat door ups en downs, gevuld met verdriet, boosheid en uiteindelijk acceptatie van het rouwproces. En dat is helemaal normaal. Het is als een persoonlijke reis die je op jouw manier mag doorlopen.

Je bent niet alleen

Het is ook goed om te weten dat je niet alleen bent. Het is prima om je gevoelens te delen met vrienden, familie of iemand anders die je vertrouwt. Soms kan praten echt opluchten en je het gevoel geven dat je er niet alleen voor staat.

Als rouw- en verliesbegeleider begrijp ik dat het moeilijk kan zijn. Maar onthoud, je hoeft jezelf niet te veroordelen. Het is oké om verdrietig te zijn, en het is oké om hulp te zoeken als je het nodig hebt. Doe vooral waar jij behoefte aan hebt en niet per se wat de omgeving van je verwacht.

Dus als je je afvraagt of je gek wordt door het verlies van iemand die je dierbaar is, onthoud dan dat het normaal is om te rouwen. Het is een teken van liefde en menselijkheid. Geef jezelf de ruimte om te voelen en te helen op jouw eigen manier, zonder je zorgen te maken over wat anderen zeggen. Je bent niet alleen, en het is helemaal oké om je verdriet te ervaren op jouw unieke manier.

Rouw is geen rechte lijn. Het is eerder als een wirwar van gevoelens, herinneringen en veranderingen die je leven op z’n kop zetten. Mensen vertellen me vaak hoe chaotisch het voor hen voelt, alsof alles in een stormachtige draaikolk belandt. Ze zeggen dat hun hele wereld voor en na een verlies compleet anders is.

Jezelf verloren

Een rouwproces is meer dan alleen verdriet. Het is een verwarrende mix van gevoelens die als een achtbaan door je heen raast. Mensen om je heen lijken het niet te begrijpen. Soms zeggen ze de verkeerde dingen of stellen ze geen vragen. En ondertussen ben jijzelf veranderd. Dingen die je ooit leuk vond, brengen geen plezier meer. Werk, vriendschappen, school, hobby’s – alles voelt anders. Het is alsof je jezelf verloren bent in die warboel. Wie ben ik nu eigenlijk?

De eerste stappen op het pad van jouw rouwproces

Het is oké om je verloren te voelen te midden van deze chaos. Het is normaal. Wat belangrijk is, is om ergens te beginnen, om je weg te vinden in deze chaos van emoties en veranderingen.

Een eerste stap op deze weg is erkenning. Erkenning van de hoeveelheid, de zwaarte van je gevoelens en de moeilijkheden die je doormaakt. En heel belangrijk: luisteren. Luisteren naar jezelf, naar je emoties, je behoeften.

Vind de weg in het landschap van rouw

Als begeleider en gids in dit proces, loop ik graag een tijdje met je mee, zodat we samen jouw pad van rouw kunnen ontdekken. Het draait allemaal om wat jij nodig hebt, waar jij behoefte aan hebt. Dat ontdekken doe ik door het visueel te maken. We vinden het pad door creatieve werkvormen, ademhalingsoefeningen, lichaamsgericht werken en bovenal door echt te zijn.

Want soms is het de creativiteit die de emoties laat spreken, de ademhaling die rust brengt, en het lichaam dat heling zoekt. En door echt te zijn, kunnen we dieper gaan, de chaos een beetje begrijpelijker maken en langzaam stap voor stap weer richting geven aan wie jij bent, in deze nieuwe wereld na het verlies.

Het is geen snelle oplossing, geen eindpunt in zicht, maar het is een reis die we samen maken. En ondanks de chaos, zullen we stukje bij beetje de weg vinden naar een nieuw soort rust en begrip in dit verwarrende landschap van rouw.

We kunnen ons allemaal voorstellen dat rouw en verlies een grote impact op je leven kunnen hebben. Toch schakelen we vaak pas hulp in ná een overlijden. In de chaos van het rouwproces kan een rouw- en verliesbegeleider je helpen om het overzicht te houden en aan de slag te gaan met je emoties. Maar wist je dat je daar ook al vóór het overlijden mee aan de slag kan. Bij ziekte in het gezin is professionele verliesbegeleiding enorm waardevol voor kinderen en volwassenen.

Waarom is verliesbegeleiding zo waardevol

Iedere situatie is uniek. Hierdoor is ook het zwaartepunt van de verliesbegeleiding voor ieder gezin anders. Toch zit er voor iedereen die te maken gaat krijgen met verlies waarde in verliesbegeleiding:

Aan de slag met je gevoelens

Het is oké om te praten over hoe je je voelt. Als iemand gaat overlijden, is het fijn om te kunnen praten over angst, verdriet en alle andere emoties. Daarbij is het ook belangrijk om te leren voelen in je lijf. Dáár worden de sporen opgeslagen van het verlies, de gebeurtenis en de rouw. 

Herinneringen maken

Het is waardevol om tijd door te brengen met degene die er binnenkort niet meer zal zijn. Samen dingen doen en herinneringen maken kan helpen.

Dingen regelen

Het is goed om vooraf te praten over wat iemand graag zou willen voor of na hun overlijden. Dat kan geruststellend zijn voor iedereen.

Steun voor familie

Iedereen in de familie kan steun gebruiken. Praten, luisteren en samen zijn kan helpen om elkaar te steunen.

Bereid Je Voor op Verdriet

Het kan helpen om alvast te begrijpen dat het verdriet na een verlies normaal is. Het kan je voorbereiden op wat komen gaat.

Verliesbegeleiding voor jouw gezin

Als rouw- en verliesbegeleider kom ik zowel vóór als na de dood in gezinnen om ondersteuning te bieden aan kinderen en volwassenen. Verliesbegeleiding vóór de dood helpt bij het afscheid nemen en biedt ruimte voor iedereen om met dit moeilijke deel van het leven om te gaan. Ben je benieuwd of ik iets voor jouw gezin kan betekenen? Neem dan gerust contact met mij op. Je moet het wel zelf doen, maar niet alleen.

Heb je je ooit afgevraagd hoe een kind zich voelt wanneer een van zijn ouders ziek is? Stel je voor dat je slechts 9 jaar oud bent, bijna 10, en je moeder heeft borstkanker gehad. Ze moest vaak naar het ziekenhuis voor zware behandelingen, en jij herinnert je vooral dat ze er niet was, zowel lichamelijk als emotioneel. Ik sprak erover met een jongen in een gezin waar ik kom. Zijn oprechte woorden raakten me diep.

De pijn van het gemis

In de periode dat zijn moeder borstkanker had, was de jongen nog erg jong. Maar hij herinnert zich die tijd nog goed. Samen met zijn moeder waren we in gesprek en vroeg ik hem wat het ergste van die tijd was, dat hij zich nog kon herinneren. “Dat je er niet was”, antwoordde hij. Die simpele zin onthulde de pijn van het gemis, de tijd dat zijn moeder er niet kon zijn op de manier die hij nodig had. 

Zijn uitspraak riep schuldgevoelens op bij zijn moeder. Het raakte zijn moeder op een manier die je je niet kunt voorstellen. Ze heeft er alles aan gedaan om er te zijn voor haar kinderen, ondanks de ziekte en de zware behandelingen. Maar vanuit het perspectief van het kind voelde het anders. Eigenlijk zegt hij daarmee “Ik heb je zo gemist in die tijd en ik had je zo hard nodig”.

Behoefte aan steun

De open en eerlijke reactie van de jongen laat zien welke impact het op kinderen heeft als een ouder vecht tegen een ziekte. Het laat zien hoe een kind die leegte ervaart, zelfs als zijn ouders hun uiterste best doen om er te zijn. Het is geen beschuldiging, maar een uiting van zijn verlangen en behoefte aan steun.

Er is geen gids voor het omgaan met ziekte in een familie, maar begrip en open communicatie zijn cruciaal. Voor een kind kan het lastig zijn gevoelens te uiten, omdat hij niet ‘tot last wil zijn’ in een toch al moeilijke tijd. Merk je dat je kind zich afsluit? Schakel dan hulp in van een buitenstaander waar hij ongefilterd zijn verhaal kwijt kan. Dat een vriend of familielid zijn, of een rouw- en verliesbegeleider. Zo kwam ik ook als rouw- en verliesbegeleider terecht in het gezin van deze jongen. Samen werkten we aan open communicatie en maakten we ruimte voor alle gevoelens. Op die manier werkten we ook aan de onzichtbare pijn van afwezigheid.

Ziekte of verlies in het gezin

Heb jij in je gezin te maken met ziekte of verlies? Aarzel dan niet om contact op te nemen om te kijken of ik iets voor jullie kan betekenen. Ik loop graag een tijdje met jullie mee.

Wat is de beste manier om te rouwen? Als rouw- en verliesbegeleider zag ik de afgelopen jaren heel wat mensen worstelen met rouw en verlies. Iedereen bewandelt het pad van rouw op zijn eigen manier. Er is geen goed of fout! En rouw stopt nooit, je draagt het je hele verdere leven met je mee. Ik zal je dan ook nooit vertellen wat je wel en niet moet doen. Wel deel ik graag een paar van mijn tips met je. Om je op weg te helpen, zodat je steeds een stapje verder komt. 

Erken je emoties

Rouw komt met een chaos aan emoties. Het is niet altijd makkelijk om die emoties te erkennen en de vrije loop te laten. Toch mogen ze er allemaal zijn: boosheid, verdriet, angst, verwarring, vreugde en opluchting. Wees dus niet bang om te huilen, boos te zijn of je verdrietig te voelen. Het is normaal en gezond om verschillende emoties te ervaren tijdens het rouwproces, daar hoef je je niet voor te schamen. Emoties vertellen een verhaal en maken ons iets duidelijk wat we met woorden niet kunnen verwoorden.

Geef ruimte aan rouw

Geef jezelf de tijd en ruimte om te rouwen. Hoe lang? Daar staat geen tijd voor. Elk rouwproces is uniek. Neem de tijd om te reflecteren, herinneringen op te halen en je gevoelens te uiten. Dit kan in de vorm van schrijven, praten met anderen, creatieve activiteiten of gewoon stille momenten voor jezelf.

Zoek ondersteuning

Zoek steun bij vrienden, familie of een rouw- en verliesbegeleider. Praat over je gevoelens en deel je ervaringen met anderen die begripvol zijn. Rouw kan voelen als een doolhof. Professionele begeleiding kan waardevol zijn om je te helpen bij het navigeren door het rouwproces. Je moet het wel zelf doen, maar niet alleen!

Hoewel het als een enorme stap kan voelen, is het goed om je te blijven verbinden met je omgeving. Even naar buiten voor een wandelingetje, een boodschap doen of de kinderen naar school brengen bijvoorbeeld. 

Wees lief voor jezelf

Rouw kan fysiek en emotioneel uitputtend zijn. Zorg goed voor jezelf door voldoende rust te nemen, gezond te eten en regelmatig te bewegen. Probeer ook momenten van ontspanning in te bouwen en activiteiten te doen die je energie geven. Neem de tijd om dingen te doen waar je van geniet, zoals wandelen in de natuur, het lezen van een goed boek of het luisteren naar rustgevende muziek of een podcast (zoals de podcast Rouwen & Bouwen van DURV). Geef jezelf toestemming om momenten van vreugde te ervaren, zelfs te midden van rouw.

Gaat het niet zoals je wil of heb je het gevoel dat de maatschappij vanalles van je verwacht? Probeer dan geduldig met jezelf te zijn. Rouw heeft geen vastgestelde tijdslijn. Iedereen rouwt op zijn eigen tempo en dat is volkomen normaal. Geef jezelf de ruimte en het geduld om te helen. Veroordeel jezelf niet, maar wees mild en begripvol voor jezelf tijdens dit proces.

Je hoeft het niet alleen te doen

Rouw is een persoonlijke reis en het is belangrijk om jezelf toe te staan om het op jouw eigen manier te ervaren. Deze tips kunnen je helpen bij het navigeren door het rouwproces en het vinden van heling. En onthoud: Je moet het wel zelf doen, maar niet alleen. Wil je eens met mij sparren om te kijken of ik je verder op weg kan helpen? Neem dan gerust contact op.

Hoe geef je vorm aan het ouderschap als je kind ongeneeslijk ziek is? Wat zou je je kind graag beschermen tegen al het lijden. Je wil een goede ouder zijn voor je zieke kind, maar ook voor eventuele andere kinderen in je gezin. Het ‘gewone’ dagelijkse leven gaat door, terwijl jouw leven op zijn kop staat. Ook in de nasleep van het verlies van je kind kan het moeilijk zijn om je weg te vinden. Hoe geef je betekenis aan het leven nu je kind er niet meer is?

Jouw unieke rouwpad

Het is goed om te weten dat iedereen anders rouwt. Er is geen goed of fout. Je mag jezelf de ruimte geven om te rouwen op jouw eigen unieke manier, zonder oordeel. Erken de chaos aan emoties en de complexiteit van rouw. Het wordt niet geleidelijk minder. Rouw heeft pieken en dalen en heel veel verschillende emoties. Dat is volkomen normaal.

Blijvende liefde voor je overleden kind

Het vinden van betekenisvol ouderschap betekent ook het herdefiniëren van je rol als oude. Het verliezen van je kind heeft impact op elke vezel in je lijf en op elke stap die je als ouder zet. Je kunt je kind niet meer knuffelen, opvoeden of troosten, maar de liefde voor je kind blijft voortbestaan. Het kan helpen om creatieve manieren te vinden om die liefde te uiten. Je kunt bijvoorbeeld een herinneringsaltaar in huis maken, een jaarlijkse herdenkingsceremonie organiseren of brieven schrijven aan je overleden kind. 

Betekenisvol ouderschap door steun aan anderen

Om betekenisvol ouderschap in te vullen kun je je kind ook blijven eren door je in te zetten voor anderen. Je kunt andere ouders in rouw steunen, vrijwilligerswerk doen of betrokken zijn bij liefdadigheidsinstellingen. Daarbij kun je kiezen voor organisaties die passen bij de interesses of passies van je kind, of bijvoorbeeld bij de ziekte waaraan je kind is overleden. Door jezelf in te zetten voor zaken die je kind na aan het hart lagen, kun je hun leven voortzetten en betekenis geven aan je ouderschap. Sommige ouders richten een stichting op met de naam van hun kind, om zo het bestaansrecht van hun overleden kind te borgen. De naam van je kind blijft dan genoemd worden, dat is zo belangrijk! 

Ervaringen en gevoelens delen

Rouw kan bijzonder eenzaam voelen, zelfs als je nooit alleen bent. Zoek steun bij andere ouders in rouw of bijvoorbeeld bij een rouw- en verliesbegeleider. Het delen van je ervaringen en gevoelens met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt, kan een bron van troost en begrip zijn. En vergeet niet om ook met je partner in gesprek te blijven. Jullie zijn allebei een kind verloren. Hoe je dat beleeft is voor iedereen anders, maar door te blijven verbinden kunnen jullie elkaar ondersteunen in het vinden van betekenis in het ouderschap na verlies.

Zorg goed voor jezelf

Goed voor jezelf zorgen is enorm belangrijk in tijden van rouw. Toch wordt hier vaak maar weinig aandacht aan besteed. Met je verstand op nul probeer je vooral te overleven en niet teveel te voelen. Maar rouw put je emotioneel, fysiek en mentaal uit. Heb compassie voor jezelf, neem rust wanneer dat nodig is, doe dingen waar je van oplaadt en geef jezelf emotionele toestemming om te rouwen op jouw eigen tempo.

Sta jezelf ook emotioneel toe om weer te mogen genieten. Je hoeft niet te lijden zoals je kind heeft geleden. Rouw kent pieken en dalen, goede en slechte dagen. Je mag genieten van de fijne momenten. Door goed voor jezelf te zorgen, kun je er (op den duur) ook beter voor anderen zijn en je betekenisvol ouderschap voortzetten.

Leef een leven vol betekenis en liefde

Jij blijft voor altijd de ouder van je overleden kind, een papa of mama met lege armen. Het verlies van een kind is onherstelbaar, maar betekenisvol ouderschap kan een bron van kracht en heling zijn. Door je liefde voort te zetten, de naam van je kind blijven noemen en jezelf te omringen met steun, kun je een betekenisvolle weg vinden in het ouderschap na het verlies. Het is een reis die moed, veerkracht en compassie vereist. Je mag er zijn en je mag leren om anders vast te houden vanuit liefde en betekenis.

Kinderen en rouw. Waar doe je goed aan? Wat vertel je wel en wat niet? Het zijn lastige keuzes die je liever niet zou maken. Hoe weet je wat de beste manier is om om te gaan met het verdriet van je kinderen? En wat vinden anderen daarvan? Vooral die laatste vraag lijkt soms een grote rol te spelen bij hoe je omgaat met je kinderen. Toch is het goed die zorg los te laten en te vertrouwen op je gevoel. Je hoeft niet alles te beredeneren. Door te kijken naar je kinderen en je intuïtie te gebruiken, voel je wat ze nodig hebben. Daar mag je op vertrouwen!

Wat vertel ik mijn zoon over het overlijden van Omi?

Ze zeggen weleens dat je als ouders het beste weet wat je kinderen nodig hebben. Dat dit ook geldt in periodes van rouw en verlies, blijkt uit een gesprek dat ik pas online met een moeder had.

Moeder: Bij mijn zoontje van 5 is de dood de laatste tijd een heel actueel onderwerp. Ook in zijn dromen ‘s nachts komt het onderwerp aan bod. En nu is gisterenochtend mijn oma overleden. Toen ik op het punt stond om naar haar toe te gaan, vroeg mijn zoon of ik een foto wilde maken zodat hij kan zien dat ze echt dood is. 

Toen ik later weer thuis kwam vroeg hij of hij ook nog naar Omi mocht. Hij ziet dat zijn opa en oma, zijn oom en ik wel gaan. Ik denk dat hij er ook deel van wil zijn. Maar ik vraag me af of dat verstandig is. Omi is toch anders dan ze was. Al zijn vragen beantwoord ik eerlijk, maar ik weet niet of ik hem hier wel aan moet blootstellen? Mijn partner vindt van niet, maar ik twijfel.. 

Sabina: Wat mooi dat je zoon zo duidelijk aangeeft waar hij behoefte aan heeft. Ik  zie vaak bij kinderen dat ze echt behoefte hebben aan een realiteitscheck: Is iemand wel echt dood? Hoe ziet dat er uit? Waar ga je naartoe als je dood bent? Voor kinderen in rouw is dat heel normaal. Maar voor de omgeving zijn de vragen vaak lastig en confronterend. 

Mijn advies is om kinderen met liefde, warmte, openheid en eerlijkheid te laten ontdekken dat de dood niet eng of gek is. Ruimte geven voor vragen is heel helpend voor de ontwikkeling. Natuurlijk leg je dingen uit op een manier die past bij de leeftijd van een kind. Maar alles wat je niet vertelt of wat je achterhoudt, gaat een kind zelf invullen met magisch denken. Juist dan ontstaan angst en enge dromen. Leven en dood horen bij elkaar en het is fijn als kinderen dat van papa en mama mogen leren. Om praktisch handen en voeten te geven aan rouw kan het helpen je zoon iets moois voor Omi te laten maken als manier van afscheid nemen.

Ruimte voor vragen

Mijn antwoord aan moeder bevestigde wat zij al dacht. Door ruimte te bieden aan alle vragen die haar zoon had, kon hij grip krijgen op de situatie. Samen zijn ze voor de uitvaart ook nog bij Omi gaan kijken. Bij de uitvaart bracht hij een mooie tekening voor Omi mee met daarop een prachtige weergave van zijn gevoelens en beleving rondom haar overlijden. Zo mooi! 

Iedereen rouwt anders

Wat jouw kind nodig heeft na het overlijden van een dierbare is vooraf moeilijk te voorspellen. Door te kijken en te luisteren ontdek je wat er in je kind omgaat. Kinderen zijn daarin ook echt mooie leermeesters voor ons als volwassenen! Door zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de behoeften van je kind leer je hem dat iedereen anders met rouw om gaat. En dat dat helemaal oké is. 

Luister naar je intuïtie en laat je niet afleiden door de meningen van mensen uit de omgeving. Jij kent je eigen kind het best. Jij weet wat hij nodig heeft. Vertrouw op je gevoel!

Net geboren baby’s krijgen er geen genoeg van: Huid-op-huidcontact. In de eerste weken na de geboorte knuffelen we ons suf! Niemand die daar van opkijkt. Maar dat aanraking ook bij volwassenen nog diepe impact heeft, daar staan we vaak te weinig bij stil. Sterker nog, aanraking is van levensbelang.

Het knuffelhormoon

Wanneer iemand je aanraakt, gebeurt er iets bijzonders in je lichaam. Er worden diverse hormonen aangemaakt, zoals oxytocine, dopamine en endorfine. Oxytocine, ook wel het ‘knuffelhormoon’ genoemd, wordt vooral vrijgemaakt bij huidcontact. Tegelijkertijd daalt het stresshormoon cortisol in je lichaam. Hierdoor voel je je ontspannen, veilig en vertrouwd. Het hormoon oxytocine helpt niet alleen bij het verminderen van stress en angst, maar heeft ook een positief effect op de bloeddruk, spijsvertering en pijnverlichting. Naast oxytocine zijn dopamine en endorfine ook gelukshormonen die bij aanraking worden aangemaakt. Dit zorgt voor een fijn gevoel en kan helpen bij het beter verdragen van pijn en het omgaan met stressvolle situaties. Door aanraking voel je je dus niet alleen gelukkiger, maar heeft het ook positieve effecten op je gezondheid.

Een groot gemis

In een relatie geeft aanraking intimiteit, troost, liefde en nabijheid. Maar wat nou als je partner er niet meer is? Als hij of zij je geen troost meer kan geven? Dat grote gemis kun je voelen in je hele lijf. Het is een gevoel van leegte en eenzaamheid. Honderden knuffels van je kinderen en van familie en vrienden kunnen de aanraking van je partner niet vervangen. Zonder die speciale, intieme aanraking, lijkt het soms of je er niet meer toe doet. De erkenning van je bestaan is onder je voeten vandaan geslagen.

Huidhonger stillen na het verlies van je partner

Rouwen is een pittige klus. Het is niet eenvoudig te fixen, niet 1, 2, 3 op te lossen. Rouwen kost tijd, zelfliefde en aandacht. Hoe je dat vormgeeft is aan jou. Geef daarbij niet alleen aandacht aan je hoofd (emoties en gedachten), maar ook aan je lichaam. Probeer om terug in je lijf te komen. Ga bijvoorbeeld eens naar de schoonheidsspecialist, de kapper of een masseur. Start met mindfulness, ga sporten of wandel door de natuur. Stap onder een warme douche of kruip op de bank met een zacht dekentje. Het recept om huidhonger te stillen na het verliezen van je partner is voor iedereen anders. Niets moet en alles mag. Als je maar niet vergeet om lief te zijn voor jezelf.

Workshop selfcare

Samen op een creatieve en liefdevolle manier aan de slag met een ingrijpend verlies? Tijdens de workshop Selfcare kijken we vanuit het hart, met liefde en compassie, naar de gebeurtenis. Ben jij een dierbare verloren, je kind, ouder partner, vriend of vriendin? Dan is deze workshop voor jou! Lees meer over de workshop Selfcare en meld je aan >>