Tag Archief van: rouwbegeleiding kinderen

Micro-rouw: als kleine verliezen zich opstapelen

Bij rouw denken we vaak aan grote gebeurtenissen, zoals ziekte, een overlijden of een scheiding. Momenten die duidelijk ingrijpend zijn. Maar er bestaat ook een andere vorm van rouw, die veel minder zichtbaar is en daardoor makkelijk over het hoofd wordt gezien: micro-rouw. Het zijn de kleine verliezen in het dagelijks leven die zich langzaam opstapelen en pas later voelbaar worden.

Een schoolwisseling, een verhuizing, een vaste routine die wegvalt, een vriendschap die verwatert. Op zichzelf lijken het misschien kleine veranderingen. Maar samen kunnen ze veel betekenen.

Onzichtbare stapelingen

Micro-rouw ontstaat wanneer veranderingen elkaar opvolgen zonder dat er ruimte is om erbij stil te staan. Het leven gaat door, je moet je aanpassen en gevoelens worden (vaak onbewust) opzijgeschoven. Je went er wel aan, zeggen we dan.
Maar het lichaam en het emotionele systeem onthouden wat er verloren is gegaan.

Die opstapeling kan zich later laten zien in vermoeidheid, overprikkeling, een gevoel van onrust of verdriet dat onverwacht naar boven komt, zonder duidelijke aanleiding.

Micro-rouw bij kinderen

Bij kinderen zijn die kleine verliezen soms nog kleiner. En juist daarom worden ze vaak onderschat. Een knuffel die kwijt is, een juf die vertrekt, een huisdier dat overlijdt. Het lijkt soms alsof een kind er zo weer overheen stapt. Maar voor een kind kan dit voelen als het wegvallen van een stukje veiligheid.

Omdat kinderen hun gevoelens niet altijd onder woorden kunnen brengen, uit micro-rouw zich vaak via gedrag: sneller boos zijn, zich terugtrekken, slechter slapen of lichamelijke klachten. Wanneer deze signalen serieus genomen worden en benoemd mag worden wat er gemist wordt, voelt een kind zich gezien en begrepen.

Micro-rouw binnen gezinnen

Micro-rouw staat zelden op zichzelf. Binnen gezinnen kan het verdriet van één gezinslid onbewust doorwerken bij de ander. Een ouder die veel kleine verliezen heeft meegemaakt, kan minder beschikbaar zijn, sneller geïrriteerd reageren of zich terugtrekken. Kinderen voelen die verandering feilloos aan, ook als er niet over gesproken wordt.

Zo kan onerkende micro-rouw zorgen voor afstand of spanning, zonder dat iemand precies weet waarom.

Micro-rouw bij scheiding

Bij een scheiding gaat het niet alleen om het verlies van het gezin zoals het was. Juist de vele kleine verliezen eromheen kunnen zwaar wegen: een kamer die je niet meer hebt, vaste rituelen die verdwijnen, het missen van dagelijkse knuffels, of een huisdier dat bij de andere ouder blijft.

Voor kinderen is het vaak deze opeenstapeling die maakt dat rouw complex en langdurig kan worden.

Het lichaam als opslagplaats

Micro-rouw wordt zelden meteen herkend als verdriet. Het nestelt zich vaak in het lichaam: gespannen spieren, buikpijn, hoofdpijn, vermoeidheid of steeds terugkerende klachten zonder duidelijke medische oorzaak. Het lichaam draagt wat nog geen woorden heeft gekregen.

Herkennen en eren van micro-rouw

Heling begint bij erkenning. Door kleine verliezen te benoemen, krijgen ze bestaansrecht. Elk verdriet mag er zijn, hoe klein het ook lijkt. Sta samen eens stil bij wat er veranderd is. Dat kan heel eenvoudig: een tekening maken, een herinnering opschrijven of een klein ritueel doen.

Niet om het groter te maken dan nodig is, maar om te laten voelen: dit deed ertoe. Juist door micro-rouw serieus te nemen, ontstaat er ruimte voor rust, verwerking en veerkracht, bij kinderen, volwassenen en gezinnen.

De geur van je herinneringen

Versgemaaid gras, een vertrouwde parfum, soep die zachtjes pruttelt op het fornuis….soms is een geur genoeg om herinneringen of gevoelens op te roepen. Op die manier kan een geur ons soms veel dieper raken dan je misschien denkt. Geur gaat namelijk rechtstreeks naar het emotionele brein, nog vóór we er woorden aan kunnen geven. Juist daarom kan geur in tijden van rouw zoveel betekenen.

Waarom geur zo krachtig is

In ons brein is geur direct verbonden met herinnering en emotie. Dat verklaart waarom een geur je ineens terug kan brengen naar een moment van veiligheid, liefde of gemis. Voor kinderen én volwassenen geldt: geur hoeft niet uitgelegd te worden. Het wordt gewoon gevoeld.

Bij rouw kan dat heel helpend zijn. Waar woorden soms tekortschieten, kan een vertrouwde geur troost bieden. Het kan een gevoel van nabijheid oproepen, alsof iemand even dichtbij is. Niet om het verdriet weg te nemen, maar om het draaglijker te maken.

Geur als anker in onrustige tijden

Voor kinderen, die vaak nog geen woorden hebben voor hun gevoelens, kan geur een belangrijke houvast zijn. Denk aan een knuffel die ruikt naar thuis, een pyjama met de geur van mama, of het wasmiddel dat altijd werd gebruikt. Die geur zegt: je bent veilig, je hoort erbij.

Ook volwassenen herkennen dit. De geur van iemands jas, een kussen of een sjaal kan een moment van rust geven. Het kan helpen om even stil te staan bij het gemis, zonder overspoeld te raken.

Hoe je geur bewust kunt inzetten

Soms ontstaat een geuranker vanzelf. Maar je kunt het ook bewust gebruiken:

  • Bewaar een kledingstuk of knuffel met een vertrouwde geur.
  • Gebruik een vaste geur bij bedtijd of op moeilijke momenten, zoals een etherische olie of handcrème.
  • Sta samen stil bij een geur die herinneringen oproept, zonder er meteen woorden aan te geven

Belangrijk is dat het tempo klopt. Laat het kind (of jezelf) bepalen of en wanneer een geur prettig voelt.

Troost zonder uitleg

Geur herinnert ons eraan dat troost niet altijd in gesprekken zit. Soms is nabijheid voelbaar zonder iets te zeggen. Een geur kan een zachte brug zijn tussen herinnering en het hier-en-nu. Een stille manier om te zeggen: je bent niet alleen.

Onzichtbare erfenissen: hoe rouw blijft hangen in een gezin

Rouw gaat niet alleen over degene die we missen. Soms gaat het ook over wat er blijft hangen in een gezin: stiltes, patronen, dingen die nooit gezegd zijn. We kennen allemaal de tastbare erfstukken die worden doorgegeven: een ring, een foto, een meubelstuk. Maar er bestaan ook emotionele erfstukken: gevoelens, overtuigingen en verhalen die van generatie op generatie meekomen, vaak zonder dat iemand het doorheeft.

Wat niet verwerkt wordt, zoekt een andere weg

In gezinnen waar verdriet niet echt een plek kreeg, blijft er iets in de lucht hangen. Kinderen voelen dat haarfijn aan. Ze zien hoe mama stiller wordt op een bepaalde datum, of merken dat er nooit over opa wordt gesproken. Soms hangt er een foto in huis waar iedereen langs loopt, maar waar niemand het verhaal van kent.

Kinderen vullen de gaten op hun eigen manier. Ze maken verklaringen die soms helemaal niet bij hen horen: “Misschien heb ik iets fout gedaan.” Of: “Ik moet extra lief zijn, anders wordt iemand verdrietig.” Zo kan rouw die eigenlijk bij ouders of grootouders hoort, ongemerkt onderdeel worden van de binnenwereld van een kind. Dat zie je terug in gedrag: een kind dat te veel zorgt, zich snel schuldig voelt of bang is om iemand kwijt te raken.

De kracht van erkenning

Het mooie is: wat doorgegeven is, kan ook doorbroken worden. Dat begint met erkennen dat er iets speelt. Stilstaan bij datgene waar nooit over gepraat werd. Soms gaat het om iets wat heel lang geleden is gebeurd, zoals een miskraam, een verbroken relatie of een oorlogservaring. Door het voorzichtig woorden te geven, ontstaat meteen wat lucht. Je hoeft geen zwaar gesprek te voeren om een verschil te maken. Een herinnering delen, samen een foto bekijken of een naam hardop noemen kan al veel doen. Het zijn kleine bewegingen, maar ze openen een deur.

Hoe we verder kunnen

Voor ouders is het belangrijk om te beseffen dat kinderen niet alleen luisteren naar wat je zegt, maar ook naar wat je voelt. Openheid betekent niet dat je alles deelt, maar dat je eerlijk bent over wat er leeft. Dat kan al met iets eenvoudigs als:
“Er is iets verdrietigs in onze familie, en dat mag er zijn.”

Zo geef je niet het verdriet door, maar juist de ruimte om te helen.

Voor ouders is het goed om te weten dat kinderen niet alleen horen wat je zegt, maar vooral wat je uitstraalt. Openheid betekent niet dat je alles tot in detail uitlegt. Het betekent gewoon: er mag iets bestaan.

Een eenvoudige zin als: “In onze familie is iets verdrietigs gebeurd, en dat mag er zijn.” kan al zorgen voor ontspanning. Je geeft daarmee niet het verdriet door, maar juist de mogelijkheid om te helen.

Een ander soort erfstuk

Wanneer we leren luisteren naar de verhalen die onder de oppervlakte liggen, kunnen we iets anders achterlaten dan pijn: openheid, veerkracht en verbinding. Dat zijn misschien wel de waardevolste erfstukken die je een kind kunt meegeven.

Spel als spiegel van rouw

Kinderen hebben nog niet altijd de woorden om hun gevoelens te benoemen. Verdriet, verlies of ingrijpende gebeurtenissen zie je daarom vaak terug in hun spel. Een pop die steeds opnieuw dood gaat, een knuffel die telkens kwijt is of een Playmobil-figuurtje dat weggaat en niet meer terugkomt. Dit zijn geen toevallige spelpatronen. Het zijn manieren waarop een kind probeert grip te krijgen op wat er in hun binnenwereld gebeurt.

Micro-rouw in spel

Via spel oefenen kinderen met afscheid, verlies en controle. Wat wij als volwassenen zien als “gewoon spelen”, kan voor een kind een diepgaand verwerkingsproces zijn. Dit wordt ook wel micro-rouw genoemd: het telkens opnieuw naspelen van verliesmomenten in kleine, behapbare stukjes. Kinderen doen dit niet bewust, maar het helpt om grote gevoelens in een veilige vorm te gieten en zichzelf te reguleren.

Waarom we het vaak niet zien

Veel ouders of opvoeders denken dat een kind dat speelt juist níet bezig is met rouw. Of ze schrikken als hun kind steeds weer “dood” speelt en proberen het spel af te leiden. Maar dan missen we belangrijke signalen. In het spel laat een kind zien wat het bezighoudt en waar het hulp bij nodig heeft. Het spel is de taal van hun rouw.

Wat kun je als ouder doen?

Het belangrijkste is: kijk mee zonder te oordelen. Je hoeft het spel niet te corrigeren of mooier te maken. Stel gerust een open vraag, zoals: “Wat gebeurt er met dit poppetje?” of “Hoe voelt het als de knuffel weg is?” Zo geef je het kind de ruimte om iets te vertellen of om het spel gewoon zijn werk te laten doen.

Daarnaast helpt het om tijd en rust te maken voor spelen. Zorg voor materiaal waarin kinderen hun fantasie kwijt kunnen: poppen, knuffels, blokken, verkleedspullen. Het gaat niet om duur of speciaal speelgoed, maar om de vrijheid om hun binnenwereld buiten te laten zien. En vraag aan je kind of je als ouder ook mee mag spelen!

Een kijkje in hun binnenwereld

Als volwassenen hebben we de neiging om rouw te zoeken in tranen of woorden. Maar voor kinderen is spel vaak de belangrijkste taal. Door die taal te leren verstaan, kunnen we hen echt zien in hun verdriet. Want soms zegt een pop die steeds verdwijnt meer over een kind zijn gevoelens dan duizend woorden ooit zouden kunnen.

Kun je wel wat hulp of praktische handvaten gebruiken om kinderen te helpen rouwen door middel van spel? Neem dan contact met me op. Ik kijk graag met jullie mee.

Scholen en rouw: Met alleen een cursus kom je er niet


Rouw is een onderwerp dat we vaak liever uit de weg gaan, zeker binnen het onderwijs. Toch krijgen vrijwel alle scholen vroeg of laat te maken met een leerling die rouwt. Of het nu gaat om het verlies van een ouder, een grootouder, een broertje of zusje, of zelfs een klasgenoot – de impact is groot. Veel scholen proberen hierop voorbereid te zijn door een cursus of training te volgen, maar rouw laat zich niet vangen in een standaard protocol. Met alleen een cursus kom je er niet. Rouw draat een leerling zijn hele schoolcarrière mee en wanneer er bij een andere leerling of leerkracht iets gelijks voordoet wordt de rouw weer extra aangeraakt.


Rouw is geen vast stappenplan


Een cursus over rouw biedt waardevolle handvatten, maar rouw is voor iedereen anders. Elk kind rouwt op zijn eigen manier en tempo. Sommigen zoeken afleiding, anderen trekken zich terug. Er is geen standaardreactie, en dat maakt het lastig voor scholen om precies te weten hoe ze moeten handelen. Een vaste aanpak werkt niet. Wat wél werkt, is een open en flexibele houding waarin ruimte is voor het individuele proces van een leerling. Niet alleen wanneer de rouw actueel is maar ook wanneer het goed gaat met de leerling.


De rol van de school


Scholen spelen een belangrijke rol in de ondersteuning van rouwende leerlingen.Een veilige omgeving, begripvolle leerkrachten en een cultuur waar gevoelens besproken mogen worden zijn enorm waardevol in het rouwproces. Om zich daar goed op voor te bereiden, hebben scholen en leerkrachten meer nodig dan enkel theoretische kennis. Het vraagt om bewustzijn, empathie en vooral de bereidheid om het gesprek aan te gaan – keer op keer, ook lang nadat de eerste schok voorbij is. Ook midden in een rekenles of taalles als de rouw zomaar ineens naar boven komt, dan kan je het niet parkeren en eerst de rekenles willen afmaken.


Hoe kan een school écht helpen?

– Luisteren zonder te willen oplossen: Rouw is geen probleem dat gefikst kan worden, maar een proces dat erkend wil worden met name op de momenten dat het eigenlijk niet uitkomt (in de reken of taalles bijv)

– Ruimte geven aan emoties: Een kind mag verdrietig zijn, boos, afgeleid of zelfs lachen tussendoor – alles is normaal.

– Blijven checken: Niet alleen in de eerste weken, maar ook na maanden of zelfs jaren nog vragen hoe het gaat en stilstaan dat bij elk nieuwe verlies het oude weer getriggerd kan worden.

– Een rouwvriendelijke schoolcultuur creëren: Waar verlies bespreekbaar is en kinderen zich gesteund voelen door zowel leerkrachten als klasgenoten. Waar kinderen leren over emoties en hoe je deze kan reguleren.


Een doorlopende inspanning


Een cursus kan een mooie basis zijn, maar het belangrijkste is wat er daarna gebeurt. Rouwondersteuning vraagt om een voortdurende inspanning en een cultuur waarin verlies en verdriet niet weggestopt worden, maar er mogen zijn. Pas dan kan een school een echte steunpilaar zijn voor rouwende kinderen.

De dood is doodnormaal


De dood is een onderwerp waar we vaak liever niet aan denken. Toch is het een onlosmakelijk deel van ons leven. Zodra we geboren worden, weten we dat de dood uiteindelijk zal komen. Waarom voelt het dan zo ongemakkelijk om erover te praten? Zeker met kinderen, die met een natuurlijke nieuwsgierigheid vragen stellen over wat de dood betekent. In deze blog ontdek je hoe je op een open, simpele en soms luchtige manier met je kinderen over de dood kunt praten.
De nieuwsgierigheid van een kind

De nieuwsgierigheid van een kind


Waar volwassenen de dood vaak associëren met verdriet en verlies, zien kinderen het eerder als een raadsel. Ze stellen vragen als: “Wat gebeurt er als je doodgaat?” of “Doet doodgaan pijn?” Deze nieuwsgierigheid biedt een prachtige kans om eerlijk en open te praten. Door antwoorden simpel te houden en kinderen ruimte te geven voor hun eigen ideeën, help je hen begrijpen dat de dood erbij hoort.

Breek het ijs met een grapje


Het bespreken van de dood hoeft niet zwaar te zijn. Humor kan juist heel krachtig zijn. Stel, je kind zegt: “Misschien word ik een sterretje als ik doodga.” Dan kun je daar luchtig op reageren met: “Hopelijk ga je niet te fel schijnen, anders kan ik niet slapen.” Humor haalt de spanning weg en maakt ruimte voor verbondenheid.

Gebruik momenten uit het dagelijks leven


Het bespreken van de dood hoeft niet ingewikkeld of groot te zijn. Gebruik dagelijkse situaties als aanleiding. Vind je een dood vogeltje in de tuin? Vraag je kind wat het denkt dat er gebeurd is en maak er een klein ritueel van, zoals het begraven van het vogeltje en het planten van een bloemetje. Zulke momenten helpen kinderen begrijpen dat afscheid nemen normaal is en een ruimte en aandacht mag krijgen.

Hulpmiddelen: boeken en films


Er zijn tal van kinderboeken en films die helpen om het gesprek op gang te brengen. Denk aan Coco, Bambi of De Leeuwenkoning. Ook boeken zoals Wat als verdriet op bezoek komt of Toverdruppels bieden laagdrempelige manieren om emoties bespreekbaar te maken.

Een waardevolle levensles

Door de dood bespreekbaar te maken, geef je je kinderen een belangrijke les: leven en dood horen bij elkaar. Laat vragen toe, omarm stiltes, wees eerlijk en durf humor in te zetten. Zo geef je je kind niet alleen antwoorden, maar ook een gevoel van verbondenheid en begrip.

Benieuwd naar meer tips en inspiratie over dit onderwerp? Luister dan naar mijn podcast aflevering ‘Doodnormaal’ waarin ik dieper in ga op hoe je de dood een natuurlijke plek kunt geven in je gezinsleven.

Levend verlies: Het voelt  zo oneerlijk!

Een kijkje in de keuken van rouw- en verliesbegeleiding bij De Kinderhoeksteen:

Zeventien jaar ben je. En chronisch ziek. Zo oneerlijk! Leeftijdsgenoten staan volop in het leven, ronden de middelbare school af, kiezen een vervolgstudie en dromen over op kamers wonen. Hoe jouw toekomst eruit gaat zien? Je hebt geen idee. Het is heftig om steeds meer te beseffen dat je niet beter kan worden. Je hebt geen idee wat je moet met je emoties, met je leven, met je toekomst. Het is één grote mix van chaos en onzekerheid. Logisch dat je je afvraagt wat het allemaal waard is, waar je het voor doet. Het leven raast aan je voorbij terwijl jouw wereld een stuk kleiner is geworden.

De tijd van je leven? Niet dus!

Je tienertijd zou de tijd van je leven moeten zijn. Een periode waarin je de wereld gaat ontdekken, met al zijn uitdagingen en verleidingen. En dan bedoel ik niet de uitdagingen die jíj nu op je pad hebt gekregen. Je hebt nergens energie voor en terwijl we samen aan tafel zitten vecht je tegen je verdriet. Maar je tranen mogen er zijn. Laat ze maar komen. Je hoeft het niet allemaal te weten. En je stuurloos en eenzaam voelen is niet meer dan normaal. Want welke zeventienjarige weet hoe je om moet gaan met een chronische ziekte?

Rouwen om alles wat je niet gaat meemaken

Als rouw- en verliesbegeleider loop ik elke week een stukje mee met veel verschillende mensen. Gezinnen waarbij een ouder is overleden, ouders die een kind zijn verloren en geliefden die hun wederhelft voor altijd moeten missen. 

Ook bij chronische ziekte hoort een rouwproces. Rouw om alles wat jij moet laten, terwijl een ander het wel kan. Rouw om alle dromen die je los moet laten, dingen die je zo graag had willen doen, meemaken en ervaren. We noemen het ‘levend verlies’. Het is een zoektocht naar betekenis en ingeving. Een rouwreis die net zo uniek is als ieder ander pad van rouw.


Heb jij in je leven te maken met rouw om het verlies van een dierbare? Of heb je te maken met levend verlies? Dan loop ik graag een stukje met je mee. Neem gerust vrijblijvend contact op.

Doet doodgaan pijn? – Hoe je deze vraag kunt beantwoorden voor je kinderen

Een van de meest uitdagende aspecten van het ouderschap is het omgaan met de moeilijke vragen die kinderen stellen. Een vraag die vaak naar voren komt en die ons als ouders soms met een brok in de keel achterlaat, is: “Doet doodgaan pijn?” Het beantwoorden van deze vraag kan een emotionele achtbaan zijn, maar het is belangrijk om eerlijk en begripvol te zijn terwijl we onze kinderen helpen een beter begrip van de dood te ontwikkelen.

Wees eerlijk, maar eenvoudig

Kinderen hebben recht op eerlijke antwoorden, maar ze hebben ook behoefte aan informatie die past bij hun leeftijd en begripsniveau. Gebruik eenvoudige bewoordingen en vermijd te veel details die ze mogelijk niet kunnen begrijpen.

Wat is pijn?

Voordat we de vraag beantwoorden, is het nuttig om het concept van pijn uit te leggen aan onze kinderen. We kunnen voorbeelden gebruiken van kleine pijntjes die ze hebben ervaren, zoals het stoten van hun teen of het hebben van een kiespijn. Leg uit dat wanneer mensen doodgaan, hun lichaam stopt met werken. Hierdoor voelen ze geen pijn meer. Leg uit dat als iemand ziek of gewond is voordat ze sterven, ze misschien wel pijn hebben gehad voordat ze overleden zijn, maar dat ze zich nu niet meer ongemakkelijk voelen.

Alle emoties mogen er zijn

Herinner je kind eraan dat het normaal is om verdrietig te zijn als we afscheid moeten nemen van iemand van wie we houden. Moedig hen aan om hun gevoelens te uiten en laat hen weten dat ze altijd met jou kunnen praten als ze vragen hebben of zich verdrietig voelen. Ook jij als ouder mag emoties laten zien. Zo leer je je kinderen dat ze deze niet weg hoeven te stoppen. Als je daarbij ook kunt laten zien of benoemen hoe jij jezelf weer reguleert en kalmeert, kunnen ze daar ook weer van leren.

Geef je kinderen, na het beantwoorden van de vraag, tijd en ruimte om meer vragen te stellen als ze die hebben. Het kan zijn dat ze later nog vragen hebben naarmate ze meer over het onderwerp nadenken, dus wees geduldig en begripvol.

Vind de weg in het land van rouw

Het beantwoorden van vragen over de dood kan voor ons als ouders net zo moeilijk zijn als voor onze kinderen om ze te stellen. Maar door eerlijkheid, begrip en openheid te tonen, kunnen we onze kinderen helpen deze moeilijke concepten te begrijpen en hen troost bieden in tijden van verdriet. Is rouw een heel actueel onderwerp in jullie gezin en kom je er samen even niet uit? Dan is het ook helemaal ok om hulp te vragen. Dat kan in je sociale netwerk zijn of bij een professional. Als rouw- en verliesbegeleider loop ik graag een tijdje met jullie mee om de weg te vinden in het land van rouw. Heb je daar behoefte aan? Neem dan vrijblijvend contact op om te kijken wat ik voor jullie kan betekenen.

Rouwen voor de dood

Wanneer je ongeneeslijk ziek bent, komt onvermijdelijk het moment dat je dit aan anderen gaat vertellen. Je partner weet het als eerste, maar ook je kinderen en andere familieleden horen vaak al snel wat er aan de hand is. Voor zulk slecht nieuws, lijkt het nooit het goede moment. Toch kun je het het beste zo snel mogelijk zeggen. Je geeft daarmee een ander de kans om ermee te leren omgaan, om zich voor te bereiden op wat er gaat komen, hoe pittig dat ook zal zijn.

Rouwen om verlies van gezondheid

Het achteruitgaan van de gezondheid hoort – uiteindelijk – bij het leven. Maar dat maakt het niet gemakkelijk om daar mee om te gaan. Als je gezondheid snel achteruit gaat of je bent ongeneeslijk ziek, dan kun je rouwen om het verlies van je gezondheid. Het pijnlijke besef dat je nooit meer kunt doen wat je eerder altijd deed, doet je verdriet. 

Ook je nabestaanden zien je steeds verder achteruitgaan. En ook zij hebben tijd nodig om daarmee om te leren gaan. Het is een fase van rouw die voor de dood plaatsvindt. We noemen dat levend verlies; het steeds weer incasseren dat je iets verloren bent van jezelf, zoals je gezondheid.

Rouwen om een verlies dat steeds dichterbij komt

De periode van ziekte voor een overlijden, is ook een soort overgangsfase. Jijzelf en de mensen om je heen rouwen om het verlies van je gezondheid, maar nemen als het ware ook al een voorschot op de rouw na de dood. Het verlies komt immers steeds dichterbij. Je zou denken dat dit het verwerken van een overlijden gemakkelijker maakt, maar helaas werkt dat anders. Het één kan het ander niet vervangen. Op het moment van overlijden start een nieuwe keten van rouw die hoort bij het verlies van een dierbare. Maar weten dat er een overlijden aan komt, kan wel helpen om gezinsleden daarop voor te bereiden. 

Rouwbegeleiding voor, tijdens en na de dood

Voor kinderen is goede begeleiding bij rouw essentieel. Zij mogen leren hun gevoelens te uiten, hun vragen te stellen en hun emoties een plek te geven. Om dit in goede banen te leiden kun je bij ziekte in het gezin ook kiezen hulp bij rouwen voor de dood. Bij mijn werk als rouw- en verliesbegeleider komt mijn ervaring met palliatieve zorg goed van pas. Ik ben bekend met de zorgen, de vragen en de hulpbehoefte van gezinnen waar iemand gaat overlijden of net overleden is. Ik denk mee bij uitvaarten en bij stervensmomenten en begeleid waar nodig het proces van rouwen voor, tijdens en na de dood.

Vertellen met je handen

Voor kinderen is het lang niet altijd gemakkelijk om te vertellen wat ze voelen en ervaren. Tenminste…niet met woorden. Als je kinderen laat vertellen met hun handen, is het namelijk een heel ander verhaal. En daar maak ik in mijn werk als rouw- en verliesbegeleider dankbaar gebruik van.

Ontdek wat een kind wil zeggen

Wat een kind niet kan vertellen met woorden, maar wat wél is opgeslagen in zijn onderbewustzijn, kan hij op een andere manier vertellen. Door te dansen, door te spelen met zijn handen, of bijvoorbeeld door te tekenen. Kindertekeningen vertellen een verhaal. Vaak meer dan wanneer er met woorden gesproken wordt. Het is aan de luisteraar om open te staan voor die symboliek, de eigenschappen en de tegenstellingen in dat wat er getekend of verbeeld wordt.

De magie van een kindertekening

Je zou kunnen zeggen dat een kind met iedere tekening onbewust iets van zichzelf laat zien. Iets dat hem van binnen bezighoudt, iets dat hij voelt, iets wat hem beweegt. Die tekeningen lezen heeft bijna iets magisch, het is iets intiems. Het helpt je te begrijpen wat een kind je vertelt over de dingen die het niet kan, mag, wil of durft te zeggen. 

Kinderen die bezig zijn met het verwerken van een verlies, hebben veel gevoelens en gedachten die ze soms maar moeilijk kunnen uiten. Door een kind tijdens de begeleiding vrij te laten tekenen, ontdek ik die geheimen en heb ik meer aanknopingspunten om het kind te helpen.

Prachtige symboliek

Om kindertekeningen te kunnen lezen, moet je uiteraard leren over de symboliek in een tekening. Zo tekenen kinderen bijvoorbeeld vaak regenbogen als ze te maken hebben met veranderingen in hun leven. Een vulkaan in een tekening kan gaan over het (niet kunnen) uiten van heftige emoties. Vogels en vliegtuigen kunnen symbool staan voor het ergens anders willen zijn.

Systemisch pedagoochelen met kindertekeningen

Als je de symboliek in kindertekeningen herkent, is het natuurlijk fijn om deze ook te kunnen koppelen aan de situatie van het kind. Dan komt ook het systemisch pedagoochelen goed van pas. Door te kijken naar de levenssituatie van het kind, de gezinssituatie en de ontwikkelingsfase van een kind, wordt vaak nog duidelijker wat er met een tekening wordt verteld.

En juist bij rouw- en verliesbegeleiding is dat complete plaatje heel belangrijk. Feitelijk gezien ken ik tijdens de begeleiding de situatie van het kind en het gezin. Maar pas als je weet wat er diep van binnen leeft, kun je een kind een stapje verder helpen.

Een veilig gevoel

Kindertekeningen kunnen tijdens de begeleiding aanleiding zijn voor een gesprek. Ik kan vragen naar de dingen die ik zie, of juist naar dingen die op de tekening lijken te ontbreken. Een veilig gevoel staat daarbij altijd voorop. Soms duurt het even voor een kind zich veilig genoeg voelt om mij dichtbij te laten komen. Door te observeren, mee te spelen en soms vragen te stellen creëer ik veiligheid die bij de begeleiding enorm belangrijk is. Zelfs als een kind in eerste instantie ondoorgrondelijk lijkt, is er altijd een oplossing. Door het verlies te erkennen en talenten en kwaliteiten van het kind in te zetten komen we samen vooruit.

Contact

Swalmdal 1
3894 BK Zeewolde

06 – 295 571 16
Sabina@dekinderhoeksteen.nl

De Kinderhoeksteen

KvK: 628 728 50
BIG nummer: 190 619 789 30

Algemene voorwaarden
Privacy verklaring